Karpaz Yarımadası’nın girişinde, Boltaşlı (Lythrangomi) köyünde yer alan Panagia Kanakaria Manastırı, sadece Kıbrıs için değil, dünya sanat tarihi ve Hristiyanlık arkeolojisi için paha biçilemez bir öneme sahiptir. Onu bu denli meşhur kılan ana unsur, bir dönem çalınan ve uluslararası bir hukuk mücadelesine konu olan 6. yüzyıl mozaikleridir.
1. Tarihsel Katmanlar ve Mimari
Manastır tek bir dönemde inşa edilmemiş, yüzyıllar boyu süren yıkım ve yeniden yapımlarla şekillenmiştir:
- Erken Dönem (5. – 6. Yüzyıl): İlk olarak ahşap çatılı, üç nefli devasa bir Erken Hristiyan bazilikası olarak inşa edildi. Meşhur mozaikler bu dönemden kalmadır.
- Arap Akınları (7. Yüzyıl): Adadaki diğer sahil kiliseleri gibi Arap akınlarında büyük hasar gördü.
- Bizans ve Lüzinyan Dönemi (11. – 14. Yüzyıl): Bazilikanın kalıntıları üzerine bugün gördüğümüz çok kubbeli yapı inşa edildi. Gotik tarzda eklemeler (kadınlar mahfili gibi) yapıldı.
- Son Hali: 1738 yılında manastır binaları eklenerek bugünkü avlulu kompleks halini aldı.
2. Kanakaria Mozaikleri Skandalı
Bu kilise, 1970’lerin sonunda yaşanan “Sanat Hırsızlığı” olayı ile dünya gündemine oturdu:
- Hırsızlık: 1974 sonrası sahipsiz kalan kilisedeki paha biçilemez mozaikler, Aydın Dikmen isimli bir sanat kaçakçısı tarafından duvarlardan sökülerek yurt dışına kaçırıldı.
- İçerik: Mozaiklerde, çocuk İsa’nın Meryem Ana’nın kucağında olduğu (“Kanakaria” ismi ‘kucaktaki’ veya ‘tek çocuk’ anlamına gelir) ve çevresinde havarilerin bulunduğu nadir bir kompozisyon vardı. Bu mozaikler, dünyada ikonoklazm (tasvir kırıcılık) döneminden sağ çıkan nadir pre-ikonoklastik eserlerdendi.
- Geri Dönüş: Yıllar süren Indianapolis davası sonucunda mozaikler geri alındı. Ancak orijinal yerlerine (Boltaşlı’ya) değil, güvenlik nedeniyle Lefkoşa’daki Bizans Müzesi’ne yerleştirildi.
3. “Kanakaria” İsminin Efsanesi
Halk arasında anlatılan bir efsaneye göre, kiliseye saldıran bir yağmacı, Meryem Ana ikonasının eline bir ok atar. Ok mucizevi bir şekilde geri döner ve yağmacının kendi eline saplanır. Yağmacı acı içinde “Kanakaria!” (tek evladım/canım) diye bağırarak ölür. İsmin buradan geldiğine inanılır.
4. Güncel Durum ve Ziyaret (2026)
- Mimari Detaylar: Bugün kiliseyi ziyaret ettiğinizde, mozaiklerin söküldüğü boşlukları ve apsis kısmındaki antik taş işçiliğini görebilirsiniz.
- Konum: Boltaşlı köyünün tam merkezindedir.
- Giriş: Genellikle kapalı tutulabilir; ancak köy kahvesinden veya muhtarlıktan anahtarın kimde olduğu öğrenilerek içeri girilebilir.
Kanakaria mozaiklerinin bugün sergilendiği Lefkoşa Bizans Müzesi veya bölgedeki diğer Kanakaria temalı konaklama seçenekleri hakkında bilgi ister misiniz?
- Mozaiklerin sanat tarihindeki teknik detayları
- Boltaşlı çevresindeki agro-turizm olanakları
- Kanakaria’dan sonraki durak: Nitovikla Kalesi yolu
